Niebieska Karta

Kto i jak rozpoczyna procedurę „Niebieskie Karty”?

Procedurę rozpoczyna ta służba/osoba, która pierwsza powzięła informację o podejrzeniu zaistnienia przemocy domowej w rodzinie poprzez wypełnienie formularza Niebiska Karta A .

Zgodnie z ar. 9a ust. 11-11d Ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej  z dnia 29 lipca 2005r /Dz.U. 2024poz.424  /   

Może to być:

funkcjonariusz policji w trakcie interwencji domowej lub na dyżurze w komisariacie/komendzie policji, do którego zgłasza się osoba pokrzywdzona lub osoba chcąca złożyć zawiadomienie o przestępstwie znęcania się w rodzinie ,

pracownik socjalny w trakcie wizyty w środowisku lub w trakcie pracy w jednostce pomocy społecznej (ośrodek pomocy społecznej, dom pomocy społecznej, powiatowe centrum pomocy rodzinie itd.),

pracownik oświaty, do którego dotrze informacja o krzywdzeniu dziecka lub sam poweźmie takie podejrzenie (ślady przemocy na ciele dziecka) – w przedszkolu, szkole, świetlicy, klubie sportowym, ośrodku wychowawczym itd.,

pracownik ochrony zdrowia – osoby wykonujące zawód lekarza, pielęgniarki czy położnej, ratownika medycznego, ale także inne osoby zatrudnione w placówce świadczące usługi zdrowotne (rehabilitant, fizjoterapeuta, psycholog itd.),

członek gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych – w czasie czynności prowadzonych w ramach procedury zobowiązania do podjęcia leczenia odwykowego.

Jak wygląda procedura Niebieskiej Karty

Oryginał Karty A zostanie w ciągu 7 dni przekazany do przewodniczącego zespołu interdyscyplinarnego ds. przeciwdziałania przemocy w rodzinie (ZI) na terenie gminy, w której mieszka osoba doznająca przemocy. Przewodniczący zespołu w ciągu 3 dni przekaże informacje o fakcie wpłynięcia Karty A pozostałym członkom zespołu, powoła grupę roboczą (GR), która zajmie się tą konkretną sprawą lub zobowiąże przedstawicieli innych instytucji do monitoringu sytuacji w tej rodzinie

Procedura „Niebieskie Karty” z punktu widzenia osoby doznającej przemocy  w domu lub przemocy domowej.

Najważniejszym celem procedury jest zapewnienie bezpieczeństwa osobie krzywdzonej. Dlatego przedstawiciele instytucji uczestniczących w procedurze w pierwszej kolejności powinni ocenić zagrożenie wystąpienia kolejnych aktów przemocy. Pomocne w tym mogą  być kwestionariusze szacowania zagrożenia życia i zdrowia w przypadkach przemocy w rodzinie. W uzasadnionych przypadkach zostaną podjęte kroki prawne, służące odizolowaniu sprawcy przemocy od ofiar – nakaz opuszczenia wspólnego mieszkania, zakaz zbliżania się i kontaktowania z pokrzywdzonymi, dozór policji czy wreszcie tymczasowe aresztowanie. O zastosowaniu tych środków zdecyduje prokurator bądź sędzia na wniosek osoby pokrzywdzonej lub służb uczestniczących w  procedurze „Niebieskie Karty”. W bardzo trudnych sytuacjach wskazane może być także zaproponowanie osobie pokrzywdzonej bezpiecznego miejsca schronienia w placówkach do tego przeznaczonych . W większości przypadków osoby doznające przemocy podejmują decyzję o pozostaniu w dotychczasowym miejscu zamieszkania, a w planie pomocy znajdują się takie elementy, jak:  

- wsparcie psychologiczne i terapeutyczne (indywidualne konsultacje z psychologiem lub udział  w grupach o charakterze terapeutycznym),

- pomoc i porady prawne (kwestia wszczęcia procedury karnej zmierzającej do ukarania sprawcy, kwestia sprawowania pieczy nad dziećmi, zaspokajania potrzeb rodziny, alimentów, zobowiązania do udziału w terapii uzależnienia czy obowiązku udziału w programie korekcyjno-edukacyjnym  dla sprawców przemocy),

- wsparcie socjalne i materialne,

- wsparcie w sferze kompetencji wychowawczych i rodzicielskich,

- zadbanie o stan zdrowia członków rodziny,

- edukacja w zakresie swoich praw,

- aktywizacja zawodowa i wsparcie niezależności finansowej.

Najważniejszym elementem procedury jest uświadomienie osobie pokrzywdzonej kilku faktów:

1. Za przemoc odpowiada osoba ją stosująca, ofiara nie ponosi winy.
2. Nikt nie ma prawa krzywdzić innych, niezależnie od powodów, które go do tego skłoniły.
3. Prawo chroni każdego, także w jego domu.
4. Osoby doznające przemocy we własnym domu nie są same – wiele osób i instytucji może i chce zaangażować się w ich ochronę.
5. Osoby dorosłe odpowiadają za bezpieczeństwo dzieci i innych osób zależnych (chorych, niepełnosprawnych), nawet jeśli same ich nie krzywdzą.                                                              

Osoby doświadczające przemocy w bliskich relacjach doznają nie tylko szkód somatycznych (obrażenia), ale także dotkliwych strat psychicznych, których nie widać gołym okiem – wstydzą  się przyznać, co je spotkało, mają niską samoocenę, która nie ułatwia  im zwrócenia się o pomoc, nie wierzą w możliwość zmiany sytuacji, obarczają się winą za to, co się dzieje w domu, boją się sprawcy i jednocześnie głęboko pragną jego zmiany na lepsze, i wreszcie bardzo chronią integralność rodziny w obawie przed utratą bezpieczeństwa materialnego i stygmatyzacją społeczną. Rozumienie sytuacji osób doznających przemocy w rodzinie jest kluczową umiejętnością potrzebną do udzielania dobrej i skutecznej pomocy.

Procedura „Niebieskie Karty” z punktu widzenia osoby stosującej przemoc domową

Interwencja jakiejś instytucji w dotychczasowe „układy rodzinne” może być dla osoby stosującej przemoc dużym szokiem. Często czuje się ona niesłusznie oskarżana i co najmniej niezrozumiana. Obowiązkiem osób uczestniczących w procedurze (członków grupy roboczej) jest wysłuchanie osoby „podejrzanej o stosowanie przemocy w rodzinie” i zapytanie o jej zdanie na temat tego,  co się wydarzyło/dzieje w rodzinie i jej/jego plan na zmianę tej sytuacji. Warunkiem współpracy członków grupy roboczej z osobą stosującą przemoc jest zaprzestanie przez nią zachowań przemocowych. Aby to ułatwić, proponuje jej się udział w programie korekcyjno-edukacyjnym   dla osób stosujących przemoc wobec swoich bliskich albo inne oddziaływania o charakterze psychologicznym i terapeutycznym, w zależności od sytuacji oraz zasobów środowiska lokalnego (większość powiatów w Polsce prowadzi programy dla sprawców przemocy, w większych gminach jest takich programów i miejsc kilka)9 . W uzasadnionych sytuacjach priorytetem będzie podjęcie terapii uzależnienia od alkoholu czy innych substancji psychoaktywnych. Czasami może być także potrzebna konsultacja z lekarzem psychiatrą, jeśli zachowania przemocowe wynikają z zaburzeń zdrowia psychicznego (to rzadkie przypadki, ale warto wykluczyć taką ewentualność) Jeśli mimo  to osoba stosująca przemoc nadal będzie ją stosować, konieczne będzie powiadomienie przez zespół interdyscyplinarny organów ścigania o popełnieniu czynów niezgodnych z prawem                       i wyciągnięcie odpowiednich konsekwencji.

W czasie kontaktów z osobą stosującą przemoc warto jej uświadomić kilka faktów:

1. Niektóre zachowania, mimo że je lekceważymy lub usprawiedliwiamy, są przemocą  i naruszają dobra innych osób.
2.  Nic nie usprawiedliwia stosowania przemocy (nawet tzw. względy wychowawcze).
3.  Stosowanie przemocy wobec osób najbliższych jest w Polsce surowo karane.
4.  Przemoc często jest stosowana instrumentalnie tam, gdzie człowiek nie radzi sobie  z własnymi emocjami lub czuje się sfrustrowany, ale zachowania te można zastąpić innymi sposobami komunikowania bliskim swoich potrzeb.
5.  Przemoc jest zachowaniem wyuczonym, co oznacza, że możemy jej się „oduczyć”. Pomocni są w tym specjaliści prowadzący programy „dla osób stosujących przemoc”, „nieradzących sobie ze złością” czy „nieradzących sobie z emocjami”. Bez względu na nazwę, udział w tym programie pomoże wprowadzić konstruktywne zmiany w życie osoby stosującej przemoc.
6.  Zmiana zachowania może złagodzić konsekwencje prawne rozpoczętych postępowań lub powstrzymać wszczynanie kolejnych. A przede wszystkim może poprawić/naprawić relacje z bliskimi.